Kada arheolozi pronađu odraslu osobu i dete u istom grobu, prirodno je pomisliti da su bili roditelj i potomak. Analiza drevne DNK iz švedskih grobalja pokazuje da takva pretpostavka često nije tačna. Ljudi sahranjeni zajedno u proučenim grobovima uglavnom nisu bili bliski biološki rođaci, iako su u široj zajednici postojale porodične veze.
Istraživači Univerziteta u Stokholmu analizirali su genetske podatke 142 osobe iz kasnog vikinškog doba i srednjeg veka. Među njima je bilo više od 60 dece i adolescenata. Uzorci su poticali s nekoliko lokaliteta, uključujući Sigtunu, Vesterhus i Fjelkinge. Poređenje DNK omogućilo je da se proveri stepen biološkog srodstva koji se ne može pouzdano pročitati samo iz rasporeda kostiju.
Rezultat ne govori da porodične veze nisu bile važne tadašnjim ljudima. Govori da deljenje groba nije dovoljno da se one utvrde. O mestu sahrane mogli su odlučivati društveni odnosi, verski običaji, pripadnost zajednici ili okolnosti koje danas više ne možemo neposredno da vidimo. Genetika tu pomaže da se jedna privlačna pretpostavka odbaci, ali sama ne otkriva potpuno objašnjenje svake pojedinačne sahrane.
Istraživanje je pružilo podatke i o običajima vezanim za decu. Na jednom groblju odrasli muškarci i žene uglavnom su sahranjivani na različitim stranama crkvenog prostora. Genetička analiza omogućila je da se utvrdi biološki pol dece kod koje to nije bilo moguće pouzdano zaključiti iz mladih kostiju. Pokazalo se da su dečaci i devojčice često sahranjivani prema istom prostornom obrascu kao odrasli.
Za arheologe je to značajno zato što se u proučavanju prošlosti detinjstvo dugo teže videlo od života odraslih. Dečji ostaci mogu biti slabije očuvani, a predmeti u grobu ne daju jednostavan odgovor o ulozi deteta u zajednici. Kombinovanje DNK s položajem groba i ostalim arheološkim tragovima donosi potpuniju sliku, mada ne i konačnu priču o životu pojedinca.
Postoji i šire pitanje: šta je u određenoj zajednici značilo biti porodica? Biološko srodstvo samo je jedan deo odnosa među ljudima. Starateljstvo, zajednički život, verske veze ili briga o detetu mogli su imati veliku važnost bez bliskog genetskog odnosa. Nalaz ne dokazuje koji je od tih odnosa stajao iza svakog groba, ali podseća da današnju pretpostavku o „porodičnoj grobnici“ ne treba automatski vraćati u srednji vek.
Drevna DNK je moćan alat upravo zato što može proveriti ono što nam raspored predmeta na prvi pogled sugeriše. Kada se rezultati ne poklope s očekivanjem, arheološka priča postaje složenija i zanimljivija. Dvoje ljudi u istom grobu očigledno je bilo povezano odlukom onih koji su ih sahranili. Kakva je to veza bila, sada se mora istraživati pažljivije.
S.B.
