Arhiv Vojvodine danas obeležava veliki jubilej – 100 godina od osnivanja. Ustanova je osnovana 5. avgusta 1926. godine ukazom Ministarstva prosvete tadašnje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kada je za prvog državnog arhivara imenovan dr Dimitrije Kirilović.
Osnovni zadatak tadašnje Državne arhive u Novom Sadu bio je prikupljanje, čuvanje i obrada arhivske građe sa prostora Banata, Bačke, Srema i Baranje. Upravo se datum Kirilovićevog imenovanja smatra zvaničnim danom osnivanja ustanove.
Dr Dimitrije Kirilović bio je ugledni bibliotekar, arhivar, istoričar i bibliograf. Školovao se u Sremskim Karlovcima, Budimpešti, Zagrebu i Pragu, gde je doktorirao 1924. godine. Njegovim dolaskom započelo je sistematsko prikupljanje i zaštita istorijske građe sa prostora današnje Vojvodine.
Veliki doprinos radu ustanove dao je i istoričar Aleksa Ivić, koji je krajem 1926. godine izradio prvi pregled arhivske građe na području Vojvodine. Zahvaljujući radu Kirilovića i njegovih saradnika, u međuratnom periodu prikupljena je vredna dokumentacija nekadašnjih županija, magistrata, vlastelinstava, Vojne granice, Šajkaškog bataljona, kao i brojni istorijski dokumenti, matične knjige, planovi naselja i arhivska građa iz različitih epoha.
Tokom Drugog svetskog rata deo arhivske građe je opljačkan ili odnet u inostranstvo, dok je preostali materijal sačuvan u lagumima Petrovaradinske tvrđave. Nakon oslobođenja usledila je obnova rada i povratak značajnog dela arhivske građe kroz proces restitucije iz Austrije, Mađarske i tadašnje Čehoslovačke.
Ustanova je tokom decenija menjala naziv – od Državne arhive u Novom Sadu, preko Vojvođanske arhive, Državne arhive AP Vojvodine i Istorijskog arhiva AP Vojvodine, da bi od 1970. godine nosila ime Arhiv Vojvodine.
Od kraja osamdesetih godina Arhiv Vojvodine nalazi se u namenski adaptiranom objektu u Ulici Žarka Vasiljevića u Novom Sadu. Danas, osim zaštite i obrade arhivske građe, ustanova razvija bogatu izdavačku delatnost, organizuje izložbe, naučne skupove i projekte kojima doprinosi očuvanju istorijskog i kulturnog nasleđa Vojvodine i Srbije.
M. T.
Foto: NSR/M. T.
