NOVI SAD – Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Svetog Savu, koji se smatra jednom od najznačajnijih ličnosti srpske istorije. Savindan se obeležava u čast prvog srpskog arhiepiskopa, prosvetitelja i tvorca zakonodavstva. Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovekovne književnosti i zaštitnikom prosvetnih ustanova.
U istoriji Srba bilo je veliki i zaslužnih ljudi. Bilo ih je čiji značaj daleko prevazilazi državne i nacionalne okvire Srbije, ali niko se ne može meriti sa istorijskim dometima Svetog Save, ni po plodovima na polju duhovnosti, ni po rezultatima na nivou državnosti ili prosvete. Nema ličnosti naše prošlosti koja se nalazi dublje u srcima Srba.
sveti, sava, 2
Izvor: Foto SPC
Od polovine 19. veka Savindan se slavi kao školska slava. Sveti Sava je slavljen i kao zaštitnik zanata.
Rođen je 1169. godine kao najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje. Svetovno ime bilo mu je Rastko.
Kada se zamonašio na Svetoj gori uzeo je ime Sava. Njegovim ustoličenjem za arhiepiskopa 1219. godine utemeljena je i autokefalna Srpska pravoslavna crkva.
„Himna Svetom Savi“
Svečana pesma ispevana tokom 18. veka u slavu Svetom Savi, najstarija je himna u Srba.
Napisana je na crkvenoslovenskom jeziku i imala je četiri strofe. Javno je izvedena 1839. godine u Segedinu, a posle toga je često izvođena u Srbiji.
Himna Svetom Savi
Uskliknimo s ljubavlju svetitelju Savi
Srpske crkve i škole svetiteljskoj glavi.
Tamo venci tamo slava gde naš srpski pastir Sava.
Pojte mu Srbi, pesmu i utrojte!
Blagodarna Srbijo, puna si ljubavi
Prema svome pastiru svetitelju Savi.
Celo Srpstvo slavi slavu svoga oca Svetog Savu.
Pojte mu Srbi, pesmu i utrojte!
S neba šalje blagoslov sveti otac Sava;
Sa svih strana svi Srbi s mora i Dunava.
K nebu glave podignite Savu tamo ugledajte.
Savu srpsku slavu, pred prestolom Tvorca!
Da se srpska sva srca s tobom ujedine,
Sunce mira, ljubavi, da nam svima sine,
Da živimo svi u slozi, sveti Savo, ti pomozi,
Počuj glas svog roda, srpskoga naroda!
Pet vekova Srbin je u ropstvu čamio
Svetitelja Save ime je slavio.
Sveti Sava Srbe voli i za njih se Bogu moli.
Pojte mu Srbi, pesmu i utrojte!
Odrekao se svetovnog života i zamonašio veoma mlad, oko 1192. godine, na Svetoj Gori, u ruskom manastiru Sveti Pantelejmon.
U Srbiju se vratio 1208. godine da potpuno izmiri zavađenu braću. Bavio se prosvetiteljskim radom prenoseći osnovne verske i svetovne pouke.
Iza sebe je ostavio više pisanih dela. Najznačajnija su „Žitije Svetog Simeona“, „Karejski tipik“, „Hilandarski tipik“ i „Studenički tipik“, kao i „Zakonopravilo“.
U Nikeji je 1219. od vizantijskog cara Teodora Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla i Haritopula izdejstvovao autokefalnost srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju.
Umro je u Trnovu, na povratku sa hodočašća u Jerusalim, posle jedne diplomatske misije za bugarsku arhiepiskopiju.
Prema zapisima iz tog vremena, glas o smrti Rastka Nemanjića stigao je u Srbiju 27. januara, pa se u SPC na taj dan služe liturgije.
Njegove mošti su iz Trnova prenete u Srbiju i sahranjene u manastiru Mileševi 1237. godine.
Turci su, aprila 1594. mošti Svetog Save spalili na Vračaru kod Beograda, nesumnjivo u nadi da će time narušiti njegov kult, sasvim osobito poštovanje koje su mu ukazivali ne samo pravoslavni Srbi nego i rimokatolici, pa i muslimani. Neposredan povod bila je činjenica da su ustanici u Banatu na zastavama isticali lik Svetog Save.
Kako je vreme prolazilo poštovanje Svetog Save samo je raslo. Od 18. veka posebno u fruškogorskim manastirima kult Svetih Nemanjića dobio je dodatno na snazi u sklopu gradnje nove nacionalne ideje na čemu je rađeno u vrhovima ondašnje Karlovačke mitropolije.
Knez Miloš Obrenović je 1823. godine naredio da se Dan Svetog Save obeležava kao školska slava u Srbiji.
Sveti Sava je ustanovljen kao školska slava na predlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja u Kragujevcu, 2. januara 1840. godine, odlukom Sovjeta Knjaževstva Srbskog i iste godine proslavljan u Kragujevcu i Beogradu.
RTV
